زعفران
گیاهی با رنگ و عطر منحصر به فرد، به عنوان ادویه و چاشنی در آشپزی استفاده میشود. این گیاه دارای خواص دارویی نیز بوده و به عنوان یکی از گرانترین و ارزشمندترین گیاهان جهان شناخته میشود. این گیاه به دلیل کمیاب بودن، به “طلای سرخ” معروف است. آگاهی از انواع مختلف زعفران و تفاوتهای آنها، همچنین روشهای کاشت ، اهمیت بسیاری دارد.
زعفران گیاهی است با ارتفاع حدود ۳۰ سانتیمتر که برگهای دراز و سبز آن شبیه به تره است. ساقه زیرزمینی این گیاه از دو پیاز گوشتدار تشکیل شده که با غشاءهای نازک قهوهای رنگ پوشیده شدهاند. گلهای زعفران دارای لولهای دراز و منظم به رنگ ارغوانی هستند که به کاسبرگ و سه گلبرگ ختم میشوند. انواع مختلف این گیاه دارای کیفیتهای متفاوتی هستند.
هر رشته زعفران از دو بخش اصلی تشکیل شده است که در تشخیص انواع مختلف بسیار مهم هستند: بخش اول کلاله (قسمت قرمز رنگ) و بخش دوم خامه (قسمت سفید رنگ) است. در ادامه به معرفی انواع گل زعفران در ایران و تفاوتهای آنها میپردازیم:
دخترپیچ یا دسته
در گذشتههای دور، زنان و دختران سختکوش نقش مهمی در فرآوری زعفران داشتند؛ از کاشت و برداشت گرفته تا بستهبندی. به همین دلیل، این نوع زعفران به “دخترپیچ” معروف شد. در بسیاری از نقاط جهان، حتی امروزه نیز به شیوههای سنتی و دستی بستهبندی میشود و این وظیفه همچنان بر عهده دختران است دخترپیچ، یا همان زعفران دسته، از رشتههایی تشکیل شده است که بخشهای زرد و قرمز را به همراه دارد. بخش زرد رنگ آن تقریباً ۳۰ درصد و قسمت قرمز آن ۷۰ درصد وزن را تشکیل میدهد. این نوع مدل به دو شیوه متفاوت مرتب میشود: در مدل یکسویه، کلالهها و خامهها جداگانه روی هم قرار میگیرند، در حالی که در مدل دوسویه، کلالهها در دو طرف و خامهها در وسط قرار دارند.
پوشال
یکی از انواع زعفران، پوشال است. این نوع زعفران در فرآیند برداشت به شکلی تولید میشود که کلالهها از بخش پایینتر قسمت قرمز، یعنی خامه، جدا میشوند. کلالهها معمولاً 1 تا 3 میلیمتر خامه دارند و انتهای سهشاخه آنها با رنگ زرد یا سفید مشخص میشود. این خصوصیت، به ” پوشال” مشهور است.
پوشال به دو نوع طبقهبندی میشود:
- پوشال معمولی: شامل کلالههای فرخورده با مقدار خامه بیشتر.
- پوشال قلمدار: دارای کلالههای صاف، ضخیم و بدون فرخوردگی که خامه کمتری دارند.
سرگل
سرگل به دلیل جدا شدن بخش خامه از کلاله، به این نام شناخته میشود. برای تولید این نوع زعفران، تنها قسمت بالایی و قرمز رنگ رشته که کلاله نام دارد، استفاده میشود. یکی از مهمترین ویژگیهای سرگل، یکدست بودن رشتههای آن و رنگدهی بینظیرش است. این نوع مدل به دلیل کیفیت بالا و قدرت رنگدهی زیاد، از محبوبترین انواع زعفران محسوب میشود.
این نوع، از طریق پاک کردن و غربال زعفران پوشال و دخترپیچ به دست میآید. در این فرآیند، ممکن است برخی از رشتهها شکسته یا به پودر تبدیل شوند، اما همچنان کیفیت نهایی بالاست.
نگین
نگین یکی از باکیفیتترین و پرتقاضاترین انواع است که در بازارهای داخلی و منطقهای مشتریان زیادی دارد. این نوع مدل به دلیل رنگدهی بینظیر، ظاهر زیبا و عطر فوقالعاده، جایگاه ویژهای در میان انواع زعفران دارد. در نگین، سه رشته کلاله صاف، به هم متصل و بدون شکستگی هستند؛ در حالی که در سرگل، کلالهها معمولاً دچار شکستگی میشوند. این ویژگی باعث میشود نگین از نظر قیمت و ظاهر نسبت به سرگل برتری داشته باشد.
زعفران نگین به سه دسته شبهنگین، سوپرنگین و نگینپرسی تقسیم میشود:
- سوپرنگین: با طول بیشتر از 2.5 سانتیمتر.
- شبهنگین: که مشابه سوپرنگین است اما در انتهای کلاله، بخش زردرنگ وجود دارد.
- نگینپرسی: که به روش اتویی خشک میشود تا رشتههای آن کاملاً صاف، یکدست و بدون شکستگی باشند.
سفید یا کنج
در فرآیند جداسازی زعفران، پس از جدا کردن سرگل از دسته، بخشی از رشته که سفیدرنگ است باقی میماند. این بخش که در ایران به نامهای سفید، کنج یا خامه زعفران شناخته میشود، بهعنوان یکی از اجزای زعفران مورد استفاده قرار میگیرد. برخلاف تصور عمومی که معتقدند ریشه،عطر بیشتری دارد، بخش قرمز نیز سرشار از ترکیبات ارزشمند است.
کنج یا خامه زعفران به دلیل خواص طبیعی خود میتواند برای بهبود برخی مشکلات مانند افسردگی، شادابی و جوانسازی پوست، ارتقای عملکرد کبد و قلب، و حتی از بین بردن بوی بد دهان مفید باشد
نرمه یا شکسته
نرمه یا شکسته، نوعی از زعفران است که در طی فرآیند جدا کردن و خشککردن کلالهها از گل، به دلیل جابهجاییها و فشار، بخشی از کلالههای درشت آن خرد و شکسته میشوند. این نوع ، بهرغم ظاهر خرد شدهاش، همچنان عطر، بو و رنگدهی مشابه سرگل یا نگین را داراست.
یکی از دلایل محبوبیت نرمه، کیفیت بالا در کنار قیمت اقتصادیتر آن نسبت به انواع دیگر این محصول است. اگرچه ظاهر آن شکسته است، اما از نظر قدرت رنگدهی و کیفیت، تفاوتی با زعفرانهای ممتاز ندارد.
شیوه های کاشت
یکی از گیاهانی است که برای رشد خود به آب زیادی نیاز ندارد. فصل رشد این گیاه با بارندگیهای پاییزه و زمستانه همزمان است و همین ویژگی، مصرف آب آن را بسیار کم کرده است. برخلاف گذشته که کاشت زعفران تنها به استان خراسان محدود میشد، امروزه میتوان در مناطقی همچون اصفهان، تبریز و برخی از بخشهای مازندران نیز پرورش داد.
روشهای کاشت زعفران:
- کشت سنتی (خاکی): این روش قدیمی و پرکاربرد، از اقتصادیترین روشهای کشت به شمار میآید.
- کشت گلخانهای: پیشرفتهترین روش کاشت این گیاه که به دلیل شرایط کنترلشده، بهرهوری بیشتری دارد.
- کشت خانگی: افرادی که در مساحتهای کوچک مانند منزل قصد کاشت زعفران را دارند، میتوانند از این روش بهره بگیرند.
نکات نظارت در کیفیت زعفران
طلای سرخ، یا همان زعفران، به دلیل ارزش اقتصادی بالا و قیمت گران همواره هدف سودجویان برای عرضه محصولات تقلبی بوده است. روشهای مختلفی برای تولید زعفران تقلبی وجود دارد؛ برای مثال، برخی افراد خامه کلاله را با رنگهای مصنوعی آغشته کرده و بهعنوان اصل عرضه میکنند. همچنین از موادی مانند کاغذهای خردشده، گیاه گلرنگ، یا حتی رشتههای نارگیل برای تقلید از ظاهر استفاده میشود.
برای مقابله با تقلب در فروش، نظارت بر کیفیت و خلوص این محصول ضروری است. تولیدکنندگان برای تأیید اصالت محصول خود، نیازمند دریافت گواهی از آزمایشگاههای معتبر هستند. این تأییدیه، بهویژه در فرایند صادرات، اهمیت زیادی دارد. نوع کیفیت نیز بر اساس روش کاشت و برداشت آن تعیین میشود.
انواع عیار زعفران
عیار نشاندهنده میزان خلوص و کیفیت این طلای سرخ است. این شاخص در آزمایشگاههای تخصصی و با توجه به فاکتورهای مختلفی تعیین میشود. عیار زعفران بسته به ویژگیهایی مانند طعم، عطر، قدرت رنگدهی، طول رشتهها، درصد مواد خارجی و میزان رطوبت آن متفاوت است. در ادامه، به بررسی هر یک از این عوامل میپردازیم:
طعم :
ماده پیکروکروسین موجود،باعث ایجاد مزه تلخ در زعفران اصل میشود. مقدار استاندارد این ماده باید بین 70 تا 150 باشد.عطر :
عطر زعفران یکی از عوامل مهم تعیین عیار است و به وجود ماده سافرانال بستگی دارد. مقدار این ماده باید بین 20 تا 50 واحد باشد.قدرت رنگدهی و کیفیت:
ماده کروسین مسئول رنگدهی است و یکی از اصلیترین فاکتورهای تعیین عیار زعفران به شمار میرود. مقدار استاندارد این ماده باید بین 140 تا 300 واحد باشد، که بسته به نوع آن متغیر است.طول رشتههای:
در سرگل، طول رشتهها از اهمیت بالایی برخوردار است و این معیار عیار زعفران را تحت تأثیر قرار میدهد. طول رشتهها معمولاً بین 10 تا 30 میلیمتر اندازهگیری میشود.مواد خارجی:
میزان مواد خارجی که ممکن است در زعفران وجود داشته باشد، در آزمایشگاه بررسی میشود. استاندارد این میزان باید کمتر از 2 درصد جرمی باشد.میزان رطوبت:
رطوبت زعفران نیز بر کیفیت آن تأثیر میگذارد. مقدار استاندارد رطوبت در زعفران باید کمتر از 10 درصد جرمی باشد.
بهترین نوع زعفران های صادراتی در ایران
اساسیترین و مهمترین انواع زعفران صادراتی ایران،نگین،سوپرنگین و سرگل است. هر بازار کیفیت خاصی از زعفران و نوع خاصی از آن را تقاضا میکند. مثلاً صادرات زعفران نگین مهمترین و بالاترین نوع است و برای فعالیت در همهی بازارها و کشورها مناسب نیست.
روش های صادرات زعفران
روشهای مختلفی برای صادرات انواع آن وجود دارد. در ادامه شش مرحله که برای صادرات اهمیت دارد را بیان میکنیم و پس از آن به توضیح نکاتی در مورد صادرات زعفران میپردازیم:
اولین مرحله؛ تعیین استراتژدی صادرات
صادرات زعفران به دو صورت فله و بستهبندی انجام میشود. صادرات فله در وزنهای نیم و یک کیلویی اتفاق میافتد. زعفرانهای صادر شده به صورت فلهای دوباره با بستهبندی برندهای کشورهای خارجی به ایران برمیگردند و باعث آفتی برای صادرات زعفران در ایران شدهاند. صادرات زعفران بستهبندی، برای بستهبندیهای زیر 30 گرم استفاده میشود که در رونق این نوع صادرات بهوسیله بستهبندیهای مناسب و برندسازی برای زعفران کارهای مهمی میتوان انجام داد.
دومین مرحله؛ بازاریابی بینالمللی و شناخت بازار جهانی
با در دسترس بودن مشتریان بینالمللی از طریق ارتباط با رایزنان، بازرگانان و اتاقهای بازرگانی، شرکت در نمایشگاههای بینالمللی در سراسر کشور امکانپذیر است. کشوری که برای صادرات انتخاب میکنید بسیار دارای اهمیت است؛ برای اینکه هر کشوری مصرف مخصوص خودش را دارد. برای مثال کشور ترکیه بیشتر برای توریستهایی که هر سال دارد زعفران خریداری میکند، عراق هم مانند ایران از عطر و رنگ زعفران استفاده میکند و کشورهای اروپایی بیشتر در مصارف دارویی از زعفران استفاده میکنند. در انتخاب کشور مسائل اساسی مانند بازاریابی درست و صحیح، فاصله و مسافت بین دو کشور و شناخت بازارهای کشور مقصد وجود دارد.
سومین مرحله؛ تهیه کردن زعفران و بستهبندی مناسب
این انتخاب به نظر شما بستگی دارد که تصمیم بگیرید زعفران را خودتان کشت کنید و به کشورهای دیگر صادر کنید یا کشاورزانی که آن را کاشت کردهاند و دارای محصولات باکیفیت هستند از آنها برای صادرات استفاده کنید. که در هر صورت باید بهترین نوع زعفران و با بهترین کیفیت برای صادرات کشورها انجام دهید. بستهبندی برای جذب مشتری و رقابت با بازارهای بینالمللی بسیار اهمیت دارد. به عنوان مثال در بازار عربستان از ظرفهای کریستالی استفاده میکنند، ولی در بازارهای اروپایی از ظرفهای فلزی استفاده میکنند تا بعد از تمام شدن زعفران نیز از آن استفاده کنند. مهمترین عامل موفقیت تبلیغات مناسب و بستهبندی جذاب است.
مرحله چهارم؛ دریافت مجوزهای ضروری صادرات
مجوزهای لازم برای صادرات دارای: مجوزصدور، مجوزبهداشت، کارت بازرگانی، اظهارنامه مالیاتی، ثبت محصول در گمرک ایران و گواهی استاندارد است. بعد از صحت مدارکی که به گمرک ارائه کردهاید و از لحاظ تعرفه زعفران، صحیح بودن مندرجات و ارزش کالاهای صادراتی با سندها و صلاحیت صادرکننده نظارت میشود؛ و یک نسخه از آن مدارک ها هم به شما داده میشود، در گمرک ثبت میشود؛ و بعد از مرخص کردن محصول این مدارک به همراه بارنامه به مقصد فرستاده میشود.
پنچمین مرحله؛ قیمت گذاری صادراتی
برای پیدان کردن قیمت مناسب محصول از کمیسیون نرخگذاری استفاده کنید و قیمتی مناسبی برای محصول خود پیدا کنید. برای قیمتگذاری باید کاری کنید بتوانید سود خوبی از صادرات به دست آورید و در آخر ضرر نکنید. در قیمتگذاری باید با شیوههای پرداخت و شرایط فروش آشنا باشید و قیمتی را روی محصولات خود قراردهید تا همه هزینههای شما را در بربگیرد. هزینههایی مانند هزینه بستهبندی، هزینه بیمه، هزینه حمل و نقل، ارزش و بهای محصول صادراتی و….
اگر اولین بار است که میخواهید صادرات زعفران را انجام دهید حتما با کسانی که شرکتهای صادراتی و یا مشاور بازرگانی هستند گفتوگو گنید و از تجربههای آنها بهره ببرید.
ششمین مرحله؛ بیمه صادرات
بیمه یکی از اساسیترین مسائل برای صادرات است. حتما از بیمه صادرات استفاده کنید تا در صورت لزوم اگر اتفاق ناگواری برای بار ارسال شده شما پیش آمد دچار خسارت و ضرر نشوید. اجرای بیمه وظیفۀ فروشنده است.
نکات کلیدی در صادرات:
- قوانین کشور مقصد را بهخوبی بشناسید.
- کالا را حتماً بیمه کنید.
- از قراردادهای قانونی استفاده کنید.
- صادرات را حتی با مقدار کم آغاز کنید.
- رقبای بینالمللی را بشناسید و در کشور مقصد نمایندگی تاسیس کنید.
نوین آترا با تکیه بر تجربه و دانش تخصصی، زعفرانهای اصیل ایرانی را با بالاترین کیفیت، مناسبترین بستهبندی و قیمت رقابتی برای بازارهای جهانی تأمین میکند. با نوین آترا، صادرات خود را به یک تجربه موفق و ماندگار تبدیل کنید.